درباره گزارش
گزارشهای صنعت از اوایل قرن بیستم توسط تشکلها، شرکتهای تحقیقاتی و انجمنهای صنوف مختلف تجاری، با هدف گرداوری دادههای معتبر و ارائهی رهیافتهای مبتنی بر داده، به عنوان رکن اصلی تصمیمگیری آگاهانه کسبوکارها تدوین شدهاند.
کارکرد گزارشهای صنعت به مرور زمان تکامل یافتهاست؛ گزارشهای تهیه شده توسط شرکتهای مشاوره مدیریت پیشگام مانند مکنزی، گروه مشاوره بوستون و بین، به عنوان مرجع هر صنعت برای دادههای دقیق و تجربههای عملیاتی هستند و به نحوی نبض صنعت را به دقت نشان میدهند.
مجموعه گزارشهای صنعتسنج، فصل تجمیعی از دادههای هر صنعت از مراکز اصلی انتشار دادههای مربوط به آن صنعت است. اولین سری این گزارشها، به ارائهی اجمالی هفت صنعت کلیدی ایران میپردازد و شامل چهار بخش اساسی است: (۱) نگاهی به اقتصاد کلان ایران، (۲) آمارها و روندهای کلی صنعت، (۳) آمار صادرات و (۴) بازیگران برتر.
لازم به ذکر است متن کامل گزارش برای مطالعهی علاقهمندان قرار گرفتهاست.
نگاهی به اقتصاد کلان ایران
سهم بخش کشاورزی و صنایع (به جز نفت و گاز) از تولید ناخالص داخلی، طی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱ به ترتیب در حدود ۶٪ و ۲۵٪ ثابت باقی مانده است و در همین دوره، بخش خدمات ایران با نرخ رشد مرکب سالانه ۳.۵٪ افزایش یافت، در حالی که نفت و گاز با نرخ رشد مرکب سالانه ۳.۸٪ کاهش یافت و سهم خدمات را به نیمی از تولید ناخالص داخلی تبدیل کرد. پس از سال ۱۳۹۹، اقتصاد ایران توانست اندکی رشد یابد که بار اصلی آن (۶۲٪) مربوط به رشد در بخش خدمات بوده است.
در میان بخشهای اصلی تولید ناخالص داخلی، بین سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱، بیشترین نرخ رشد مرکب سالانه به ترتیب مربوط به خدمات (۴٪)، کشاورزی (۲٪)، صنعت و معدن (۱٪) بوده و نفت و گاز با نرخ ۴٪- افت داشته است.
بین سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱، حجم کل صادرات غیرنفتی ایران با نرخ رشد مرکب سالانه ۱٪ افزایش یافته ولی در همین زمان ارزش کل صادرات با نرخ ۵٪ رشد کرده است.
آمارها و روندهای کلی کشاورزی
بخش کشاورزی در سال ۱۴۰۱، ۱۵٪ از کل اشتغال و ۱۳٪ از تولید ناخالص داخلی ایران را به خود اختصاص داده است.
این گزارش، کشاورزی را در سه بخش بررسی میکند
۱. محصولات گیاهی
۲. دام، طیور و آبزیان
۳. چوب
گروه محصولات گیاهی شامل تمام محصولات روییدنی است که در سه بخش محصولات مزرعه، باغ و گلخانه طبقهبندی میشود.
محصولات گیاهی
در بازه زمانی ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۱، حجم تولید محصولات کشاورزی ایران، با نرخ رشد مرکب سالانه ۳٪ رشد کرده و به ۱۱۱ میلیون تن رسیده که ۷۸٪ آن مربوط به محصولات زراعی است.
تقریبا نیمی از زمینهای کشاورزی تحت کشت دیم هستند (۴۸٪ مساحت)، اما ۹۳٪ از کل تولید کشاورزی به کشاورزی آبی تعلق دارد و تولید متوسط کشاورزی به روش آبی در هر هکتار ۱۲ برابر بیشتر از روش دیم است.
ذرت علوفهای، با ۱۸ میلیون تن، بیشترین حجم تولید از بین محصولات با کشاورزی آبی را دارد؛ همچنین بیشترین تولید حجمی در کشت دیم مربوط به گندم با ۴ میلیون تن تولید است. «تنش آبی» ایران و کمبود ذخایر آب، اصلیترین مانع گسترش کشاورزی آبی در کشور است. بر اساس محاسبات و برآوردهای منتهی به سال ۱۴۰۰، منابع آبی ایران طی ۲۵ سال کاهش چشمگیری معادل ۴۸٪ داشته است.
دام، طیور و آبزیان
دومین گروه از محصولات کشاورزی متعلق به دام، طیور و آبزیان است که منشا این محصولات پروتئینی را میتوان به چهار دسته تقسیم کرد: ۱- مرغ و ماکیان، ۲- گاو، گوساله و گاومیش، ۳- گوسفند و بز، و ۴- ماهی و شیلات در میان ۵ محصول پروتئینی برتر، محصولات غیرگوشتی بر محصولات پروتئینی حیوانی (شیر ۱۱ میلیون تن) برتری عددی دارند.
به نظر میرسد صنعت مرغ ایران، با ۲.۶ میلیون تن تولید در سال ۱۴۰۱ با نیمی از ظرفیت خود در حال تولید است.
چوب
میان تولید و نیاز داخلی چوب، سالانه ۱۰ میلیون متر مکعب فاصله وجود دارد.
بنا به گزارش مسئولین، سرانه ایرانیها از جنگل (۰.۲) یک چهارم سرانه جهانی است.
صادرات کشاورزی
طی بازه ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱، حجم صادرات کشاورزی ایران، با نرخ رشد مرکب سالانه ۵٪ رشد کرده و در همین بازه ارزش صادرات کشاورزی ایران با نرخ ۱٪- کاهش یافته که حاکی از ارزانفروشی یا فروش جنسهای ارزان است.
کشورهای همسایه با داشتن سهمی بیش از ۵۰٪ ارزش و همچنین ۸۰٪ حجم صادرات محصولات کشاورزی، مقصد اصلی صادرات ایران در بخش کشاورزی هستند.
عراق بیشترین سهم از ارزش و حجم صادرات محصولات کشاورزی ایران را به خود اختصاص داده است.
سهم حجمی ۲۸٪ و سهم ارزشی ۴۱٪ عراق از صادرات کشاورزی، بیانگر قیمت به نسبت پایینتر هر واحد صادرات کشاورزی در ۱۴۰۱ برای این کشور است.
سهم عراق از صادرات محصولات کشاورزی ایران طی سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ حدود ۱۰٪ کاهش یافته که ناشی از افزایش دوبرابری حجم برای امارات و افزایش دوبرابری ارزش برای روسیه در همین دوره بوده است.
بازیگران برتر کشاورزی
موسسه مدیریت صنعتی (IMI) رتبهبندی شرکتهای برتر ایران را از سال ۱۳۷۷ آغاز کرده و آخرین نسخهی آن در دی ماه ۱۴۰۲ منتشر شده که به عملکرد سال ۱۴۰۱ میپردازد.
هدف اصلی از تدوین رتبهبندی IMI-500 تعیین و رتبهبندی میزان مشارکت شرکتها در اقتصاد ملی، به منظور ارتقای شفافیت و رقابت در محیط کسبوکار و بهطور کلی ارتقای جایگاه بنگاههای ایرانی است. این مقایسه و رتبهبندی بر اساس اطلاعات مالی منتشرشده در صورتهای مالی شرکتهاست.
اثربخشی اقتصادی فعالیت یک شرکت در سطح ملی با حجم فروش آن ارتباط مستقیم دارد. موسسه مدیریت صنعتی با در نظر گرفتن هفت دسته شاخص اصلی، که هر کدام شامل شاخصهای دقیق و خاصی هستند، به رتبهبندی شرکتها میپردازد:
چهار شرکت برتر فعال در حوزه کشاورزی در میان ۵۰۰ شرکت برتر (IMI-500) عبارتند از سپید ماکیان (رتبه ۱۳۷)، فکا (رتبه ۲۶۹)، گلدشت نمونه اصفهان (رتبه ۳۳۸)، و شیر ملارد (رتبه ۳۹۸). با اینکه ۱۳٪ از تولید ناخالص ملی ایران توسط بخش کشاورزی تامین میشود، میبینیم که در بخش فروش، شرکتهای کشاورزی رتبه بالایی ندارند و این موضوع حاکی از نبود شرکتهای بزرگ در این صنعت است.
هلدینگ صنعتی عمومی تامین: سهامدار اصلی سه بازیگر صنعت کشاورزی
