درباره گزارش
گزارشهای صنعت از اوایل قرن بیستم توسط تشکلها، شرکتهای تحقیقاتی و انجمنهای صنوف مختلف تجاری، با هدف گرداوری دادههای معتبر و ارائهی رهیافتهای مبتنی بر داده، به عنوان رکن اصلی تصمیمگیری آگاهانه کسبوکارها تدوین شدهاند.
کارکرد گزارشهای صنعت به مرور زمان تکامل یافتهاست؛ گزارشهای تهیه شده توسط شرکتهای مشاوره مدیریت پیشگام مانند مکنزی، گروه مشاوره بوستون و بین، به عنوان مرجع هر صنعت برای دادههای دقیق و تجربههای عملیاتی هستند و به نحوی نبض صنعت را به دقت نشان میدهند.
مجموعه گزارشهای صنعتسنج، فصل تجمیعی از دادههای هر صنعت از مراکز اصلی انتشار دادههای مربوط به آن صنعت است. اولین سری این گزارشها، به ارائهی اجمالی هفت صنعت کلیدی ایران میپردازد و شامل چهار بخش اساسی است: (۱) نگاهی به اقتصاد کلان ایران، (۲) آمارها و روندهای کلی صنعت، (۳) آمار صادرات و (۴) بازیگران برتر.
لازم به ذکر است متن کامل گزارش برای مطالعهی علاقهمندان قرار گرفتهاست.
نگاهی به اقتصاد کلان ایران
سهم بخش کشاورزی و صنایع (به جز نفت و گاز) از تولید ناخالص داخلی، طی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱ به ترتیب در حدود ۶٪ و ۲۵٪ ثابت باقی مانده است و در همین دوره، بخش خدمات ایران با نرخ رشد مرکب سالانه ۳.۵٪ افزایش یافت، در حالی که نفت و گاز با نرخ رشد مرکب سالانه ۳.۸٪ کاهش یافت و سهم خدمات را به نیمی از تولید ناخالص داخلی تبدیل کرد. پس از سال ۱۳۹۹، اقتصاد ایران توانست اندکی رشد یابد که بار اصلی آن (۶۲٪) مربوط به رشد در بخش خدمات بوده است.
در میان بخشهای اصلی تولید ناخالص داخلی، بین سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱، بیشترین نرخ رشد مرکب سالانه به ترتیب مربوط به خدمات (۴٪)، کشاورزی (۲٪)، صنعت و معدن (۱٪) بوده و نفت و گاز با نرخ ۴٪- افت داشته است.
واسطهگریهای مالی، حملونقل و مستغلات پیشبرندههای اصلی رشد بخش خدمات بودهاند که به احتمال زیاد به دلیل در امان بودن از نوسانات بینالمللی و همچنین رشد بالای اقتصاد دیجیتال بوده است.
بین سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱، حجم کل صادرات غیرنفتی ایران با نرخ رشد مرکب سالانه ۱٪ افزایش یافته ولی در همین زمان ارزش کل صادرات با نرخ ۵٪ رشد کرده است.
آمارها و روندهای کلی خودرو
در سال ۱۳۹۹، صنعت خودروسازی ایران ٪3 از کل کارگاههای صنعتی، ۹٪ نیروی کار صنعتی و ۶.۷٪ در ارزش تولید را تشکیل داده است.
طبق گزارش وزارت صمت، ایران در سال ۱۴۰۱ در بین ۱۶ کشور برتر از نظر میزان تولید خودرو قرار گرفت.
چهار دسته از خودروهای بر اساس اندازه و عملکرد وجود دارد:
- خودرو سواری
- وانت
- اتوبوس، مینیبوس و ون
- کامیون، کامیونت، کشنده
تقریبا نیمی از خانوادههای ایرانی خودروی شخصی ندارند که نشاندهنده کمبود قابل توجه خودرو است.
در ایران سهم خودروهای سواری از کل تولید خودرو بیشتر از این نسبت در جهان است در حالیکه سهم وانتبارها از کل خودروهای تولیدشده در جهان کمتر است.
خودروهای سواری ۷۲٪ از کل تولید خودرو در سراسر جهان را تشکیل میدهند، در حالی که سهم آنها در ایران (۸۸٪) به میزان قابل توجهی بالاتر است.
در سطح جهان، وانت بارها ۲۳٪ از کل خودروهای تولید شده را تشکیل میدهند، در حالی که سهم آنها در ایران تنها ۹.۵٪ است.
مجموع تولید اتوبوس، مینیبوس و وانت ۳.۹٪ از کل تولید خودرو در جهان را تشکیل میدهد، در حالی که در ایران، این گروه ۲.۵٪ از کل تولید خودرو را تشکیل میدهد.
ایران خودرو با سهم ۵۱٪ و زامیاد با سهم ۳۰٪ پیشروترین خودروسازان خودروهای سواری و تجاری در بازار ایران هستند.
تمامی خودروهای سنگین در سال ۱۴۰۱ رشد بیش از دوبرابر را تجربه کردهاند.
صادرات خودرو
نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) برای سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ برای حجم و ارزش صادرات خودرو ایران به ترتیب ۱ و ۴- درصد بوده که نشاندهنده صادرات کالاهای با ارزش کمتر در صنعت خودرو در این فاصله است.
در سال ۱۴۰۱، عراق واردکنندهی حدود یک سوم صادرات خودرویی ایران بوده و ونزوئلا با ۹٪ از حجم صادرات ایران و ۲۴٪ از ارزش آن، جذابترین مقصد صادراتی در سال ۱۴۰۱ به لحاظ ارزش واحد صادراتی بوده است. ونزوئلا در سال ۱۴۰۱ مقصد محصولات نسبتا گران خودرویی ایران بوده که این موضوع به دلیل درصد قابلتوجهی بالاتر از سهم در ارزش صادرات (۲۴٪) در مقایسه با سهم آن در حجم است.
عراق در سال ۱۳۹۷ جذابترین بازار صادراتی خودرویی ایران بوده (با ۶۰٪ از ارزش و ۴۰٪ از حجم) در حالیکه در سال ۱۴۰۱ به لحاظ ارزش (۳۰٪) و حجم (۲۹٪) عدد متناسبتری داشته است.
صادرات خودرو ایران به عراق به عنوان واردکننده اصلی به تدریج هم از نظر ارزش و هم از نظر حجم کاهش یافته است؛ از 84.9 میلیون دلار و 15.3 هزار تن در سال ۱۳۹۷ به 34.7 میلیون دلار و 11.2 هزار تن در سال ۱۴۰۱ رسیده است.
روسیه و ایتالیا از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ به ترتیب 107 و 90درصد رشد واردات خودرو از ایران را ثبت کردهاند.
بازیگران برتر خودرو
موسسه مدیریت صنعتی (IMI) رتبهبندی شرکتهای برتر ایران را از سال ۱۳۷۷ آغاز کرده و آخرین نسخهی آن در دی ماه ۱۴۰۲ منتشر شده که به عملکرد سال ۱۴۰۱ میپردازد.
هدف اصلی از تدوین رتبهبندی IMI-500 تعیین و رتبهبندی میزان مشارکت شرکتها در اقتصاد ملی، به منظور ارتقای شفافیت و رقابت در محیط کسبوکار و بهطور کلی ارتقای جایگاه بنگاههای ایرانی است. این مقایسه و رتبهبندی بر اساس اطلاعات مالی منتشرشده در صورتهای مالی شرکتهاست.
اثربخشی اقتصادی فعالیت یک شرکت در سطح ملی با حجم فروش آن ارتباط مستقیم دارد.
موسسه مدیریت صنعتی با در نظر گرفتن هفت دسته شاخص اصلی، که هر کدام شامل شاخصهای دقیق و خاصی هستند، به رتبهبندی شرکتها میپردازد:
بر اساس IMI-500 (نسخه ۱۴۰۱) چهار شرکت برتر صنعت خودرو از میان ۵۰۰ شرکت برتر عبارتند از ایران خودرو، سایپا، ایران خودرو دیزل و بهمن.
وزارت صمت در سال ۱۴۰۱ به خودروسازان اجازه داد تا تولید مازاد بر میزان تعهدشدهی خود را در بورس کالا عرضه کنند که منجر به افزایش درآمدی برای خودروسازان شد.
