درباره گزارش
گزارشهای صنعت از اوایل قرن بیستم توسط تشکلها، شرکتهای تحقیقاتی و انجمنهای صنوف مختلف تجاری، با هدف گرداوری دادههای معتبر و ارائهی رهیافتهای مبتنی بر داده، به عنوان رکن اصلی تصمیمگیری آگاهانه کسبوکارها تدوین شدهاند.
کارکرد گزارشهای صنعت به مرور زمان تکامل یافتهاست؛ گزارشهای تهیه شده توسط شرکتهای مشاوره مدیریت پیشگام مانند مکنزی، گروه مشاوره بوستون و بین، به عنوان مرجع هر صنعت برای دادههای دقیق و تجربههای عملیاتی هستند و به نحوی نبض صنعت را به دقت نشان میدهند.
مجموعه گزارشهای صنعتسنج، فصل تجمیعی از دادههای هر صنعت از مراکز اصلی انتشار دادههای مربوط به آن صنعت است. اولین سری این گزارشها، به ارائهی اجمالی هفت صنعت کلیدی ایران میپردازد و شامل چهار بخش اساسی است: (۱) نگاهی به اقتصاد کلان ایران، (۲) آمارها و روندهای کلی صنعت، (۳) آمار صادرات و (۴) بازیگران برتر.
برای دانلود متن کامل گزارش کلیک کنید.
نگاهی به اقتصاد کلان ایران
سهم بخش کشاورزی و صنایع (به جز نفت و گاز) از تولید ناخالص داخلی، طی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱ به ترتیب در حدود ۶٪ و ۲۵٪ ثابت باقی مانده است و در همین دوره، بخش خدمات ایران با نرخ رشد مرکب سالانه ۳.۵٪ افزایش یافت، در حالی که نفت و گاز با نرخ رشد مرکب سالانه ۳.۸٪ کاهش یافت و سهم خدمات را به نیمی از تولید ناخالص داخلی تبدیل کرد. پس از سال ۱۳۹۹، اقتصاد ایران توانست اندکی رشد یابد که بار اصلی آن (۶۲٪) مربوط به رشد در بخش خدمات بوده است.
در میان بخشهای اصلی تولید ناخالص داخلی، بین سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱، بیشترین نرخ رشد مرکب سالانه به ترتیب مربوط به خدمات (۴٪)، کشاورزی (۲٪)، صنعت و معدن (۱٪) بوده و نفت و گاز با نرخ ۴٪- افت داشته است.
واسطهگریهای مالی، حملونقل و مستغلات پیشبرندههای اصلی رشد بخش خدمات بودهاند که به احتمال زیاد به دلیل در امان بودن از نوسانات بینالمللی و همچنین رشد بالای اقتصاد دیجیتال بوده است.
بین سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱، حجم کل صادرات غیرنفتی ایران با نرخ رشد مرکب سالانه ۱٪ افزایش یافته ولی در همین زمان ارزش کل صادرات با نرخ ۵٪ رشد کرده است.
آمارها و روندهای کلی پتروشیمی
ظرفیت تولید متانول ایران در سال ۱۴۰۰ معادل ۱۰.۵٪ ظرفیت تولید جهانی بوده و پس از آن به ترتیب اتیلن (۴٪) و آمونیاک (۳.۵٪) قرار دارند.
در بازهی سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹ سرمایهگذاری در صنعت پتروشیمی ۵۶٪ افزایش یافته، از اینرو انتظار میرود ظرفیت تولید در سالهای پیش رو افزایش یابد.
در این گزارش مواد پتروشیمی در پنج گروه اصلی مورد بررسی قرار گرفتهاند که شامل موارد زیر هستند:
- مواد پلیمری
- مواد شیمیایی آلی
- آروماتیکها
- هیدروکربنها
- کود، سموم و مواد وابسته
از بین محصولات مختلف این گروهها، هشت محصول منتخب مورد بررسی اجمالی قرار گرفتهاند؛
- اتیلن، پروپیلن، متانول و بوتادین از گروه مواد شیمیایی آلی
- بنزن، تولوئن و زایلن، از گروه آروماتیکها
- و آمونیاک از گروه کود، سموم و مواد وابسته
اطلاعاتی که در خصوص محصولات ۸گانه در گزارش موجود است شامل موارد زیر میباشد:
- معرفی
- ظرفیت و تولید در سال ۱۴۰۰
- اطلاعات و نکات مرتبط با تولید یا صادارت
- صنایع پاییندستی
- برترین بازیگران ایران
- برترین بازیگران جهان
تولید مواد پتروشیمی با نرخ رشد مرکب سالانه ۴٪ در سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ رشد کردهاند که در میان آنها محصولات شیمیایی آلی و مواد پلیمری بیشترین رشد تولید را در میان محصولات تجربه کردهاند.
صادرات پتروشیمی
حجم و ارزش پتروشیمی ایران در بازهی ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ بهطور میانگین رشد مرکب سالانهی ۶٪ و ۳٪ را تجربه کرده که نشان از کاهش ارزش واحد صادرات پتروشیمی ایران دارد.
موانع ایجادشده برای صادرات ناشی از تحریمها در کنار دیگر مسائل بینالمللی، سبب شدهاند با گذر سالها صادرات ایران با کاهش قیمت روبهرو شود.
در چنین شرایطی کاهش بهای فرآوردهی صادراتی برای جلوگیری از افت تولید که هزینههای بیشتری برای تولیدکننده در پی دارد، صرفهی بیشتری داشته است.
با توجه به قوانین، شرکتهای پتروشیمی کشور ناگزیرند نیازهای داخلی را نسبت به صادرات در اولویت قرار دهند. در سال ۱۴۰۱، چین مقصد اصلی صادرات پتروشیمی بوده، در حالیکه مقایسهی سهم آن از حجم (۵۱٪) و ارزش (۴۵٪) صادرات نشان از بهای نسبتا پایین فرآوردههای صادراتی به این کشور دارد.
در حالی که حجم صادرات پتروشیمی ایران در بازهی ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ رشد پیوستهای را تجربه کرده، ارزش صادرات روند متلاطمی را طی کرده، پدیدهای که میتواند ناشی از اعطای تخفیفات روی محصولات صادراتی برای حفظ سهم بازار به جهت مقابله با تحریمها صورت گرفته باشد.
پنج کشور در سال ۱۴۰۱ در مجموع مقصد حدود ۸۰٪ از ارزش صادرات پتروشیمی و حدود ۸۳٪ از حجم صادرات پتروشیمی را تشکیل میدهند.
علیرغم سهم غالب چین از حجم و ارزش صادرات پتروشیمی ایران که در بازهی ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ تقریبا ثابت مانده، مقاصد روبهرشدی مانند ترکیه به مقاصد صادرات محصولات پتروشیمی ایران افزوده شدهاند.
سهم ترکیه از حجم صادرات در بازهی ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ بیش از دوبرابر شده، در حالی که از نظر مقدار مطلق، حجم صادرات در سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۳۹۷ بیش از سهبرابر شده است.
گرچه صادرات به هند از ۱۴۰۰ روبهافزایش گذاشته، سهم این کشور از حجم و ارزش صادرات پتروشیمی ایران در حال کاهش بوده که عمدتاً ناشی از کاهش صادرات پس از اعمال تحریمها در سال ۱۳۹۷ است.
سهم سایر کشورها از حجم و ارزش صادرات در بازه ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ افزایش یافته، امری که نشان از یافتن مشتریانی تازه برای محصولات پتروشیمی ایران است؛ برای نمونه آفریقای جنوبی در سال ۱۴۰۱ میزبان حجم قابل توجهی (۰٫۵میلیون تن) از صادرات پتروشیمی بوده است.
بازیگران برتر پتروشیمی
موسسه مدیریت صنعتی (IMI) رتبهبندی شرکتهای برتر ایران را از سال ۱۳۷۷ آغاز کرده و آخرین نسخهی آن در دی ماه ۱۴۰۲ منتشر شده که به عملکرد سال ۱۴۰۱ میپردازد.
هدف اصلی از تدوین رتبهبندی IMI1500 تعیین و رتبهبندی میزان مشارکت شرکتها در اقتصاد ملی، به منظور ارتقای شفافیت و رقابت در محیط کسبوکار و بهطور کلی ارتقای جایگاه بنگاههای ایرانی است. این مقایسه و رتبهبندی بر اساس اطلاعات مالی منتشرشده در صورتهای مالی شرکتهاست.
اثربخشی اقتصادی فعالیت یک شرکت در سطح ملی با حجم فروش آن ارتباط مستقیم دارد. موسسه مدیریت صنعتی با در نظر گرفتن هفت دسته شاخص اصلی، که هر کدام شامل شاخصهای دقیق و خاصی هستند، به رتبهبندی شرکتها میپردازد:
براساس IMI-500 (نسخه ۱۴۰۱)، پنج شرکت برتر در صنعت پتروشیمی از میان ۵۰۰ شرکت برتر عبارتند از خلیج فارس، پارسیان، نوری، تامین و بندر امام که از میان آنها نوری و بندر امام زیرمجموعهی گروه خلیج فارس هستند.
