دومین گزارش مدیران عامل
درباره گزارش مدیران عامل
در گزارشهای مدیران عامل، شرکت مشاوره مدیریت ایلیا قصد دارد با بررسی دغدغهها، رویکردها، سبک زندگی و کاری مدیران عامل ایرانی، تحلیل جامعی از عملکرد سازمانها، شرایط اقتصاد و کسبوکار، و پیشبینیهای مرتبط با سال پیشرو ارائه دهد.
سنجش میزان امیدواری به آینده در دو سطح کلان و بنگاه و مطالعه وضعیت تحول دیجیتال، دو وجه تمایز اصلی در گزارش دوم مدیران عامل ایلیا به حساب میآید. یافتهها نشان میدهد که متاسفانه مدیران عامل خوشبینی بسیار پایینی نسبت به رونق محیط کسبوکار ایران در سال ۱۴۰۲ دارند و میزان امیدواری به عملکرد مثبت شرکتهای خودشان نسبت به سال گذشته کاهش یافته است. به تعبیری در شرایطی با آنتروپی و آشفتگی بالا به سر میبرند که به نظر پایدار نمیآید و نیازمند اقدامات فوری اصلاح و بهبود از سمت مسئولان و ذینفعان صاحب تصمیم در سطوح مختلف سیاستگذاران کشور است.
لازم به ذکر است متن کامل گزارش شامل جزئیات بیشتر در خصوص هر کدام از موارد ذکر شده، و همچنین مواردی نظیر اطلاعات نمونه، روش تحقیق و غیره، برای مطالعهی علاقهمندان قرار گرفتهاست. در ادامه به مرور برخی از مهمترین نتایج این گزارش میپردازیم.
دیدگاهها و دغدغههای مدیران عامل
عملکرد مالی و اهداف غیرمالی در سال ۱۴۰۱
با توجه به دشواریهای متعدد در سال 1401، زمانی که از مدیران عامل درخواست شد تا عملکرد بنگاه خود را گزارش کنند، نزدیک به 50 درصد مدیران حاضر در پیمایش، افت (نسبی یا زیاد) کسبوکار خود را در سال 1401 گزارش کردهاند. ۴۰٪ از مدیران عامل نسبت به رشد عملکرد مالی شرکت تحت مدیریت خود در سال ۱۴۰۱ اذعان داشتهاند.
تحلیل نتایج نشان میدهد نیمی از مدیران عامل شرکتکننده در پیمایش، به تحقق اهداف غیرمالی سازمان خود در حوزههایی نظیر توسعه زیرساختها، سرمایهگذاری جدید، تغییر ساختار و غیره در سال 1401 امیدوار نیستند.
در این میان تنها 20 درصد از مدیران عامل به اهداف غیرمالی سازمان خود دست پیدا کردهاند.
پیشبینی مدیران عامل از وضعیت اقتصادی و شرکت خود
نزدیک به نیمی از مدیران عامل مشارکتکننده در پیمایش حاضر، رکود زیادی را برای سال 1402 پیشبینی کردهاند. همچنین حدود 40 درصد از مدیران بر این باورند که اقتصاد ایران در سال 1402 شاهد رکود نسبی خواهد بود. در این بین، تنها 5 درصد رونق نسبی را پیشبینی کردهاند. شایان ذکر است که هیچ کدام از مدیران عامل مشارکتکننده، رونق زیاد را برای وضعیت اقتصادی ایران در سال 1402 انتخاب نکردهاند.
47 درصد از مدیران عامل به رشد عملکرد مالی سازمان خود در سال 1402 امیدوار هستند و رشد نسبی یا زیاد را برای بنگاه پیشبینی کردهاند. با این حال 40 درصد از مدیران مشارکت کننده در پیمایش حاضر، افت (نسبی یا زیاد) را برای عملکرد مالی سازمان خود در سال آینده پیشبینی کردهاند.
شرکتهای کوچکتر بازرگانی و تولیدی، بیشترین امیدواری به رشد عملکرد مالی شرکت را دارند.
مهمترین دغدغههای مدیران عامل و مشکلات اساسی شرکتها
عدم ثبات سیاسی و اقتصادی، موضوعات مرتبط با نقدینگی و عدم ثبات در قوانین و مقررات دولتی از مهمترین دغدغههای مدیران عامل هستند.
با بررسی تفاوت دغدغهها در بین مدیران عامل با کمتر و بیشتر از ۴۰ سال، مشخص شد اگرچه عدم ثبات اقتصادی و سیاسی اولین نگرانی مدیران عامل، صرفنظر از سن آنان است، مدیران عامل کمتر از 40 سال سن، نگرانی پررنگی نسبت به موضوعات مرتبط با اینترنت و مسئله فیلترینگ دارند. دغدغه دوم مدیران عامل با بیش از 40 سال سن، کمبود نقدینگی برای رشد است، در حالی که این مسئله سومین نگرانی مدیران عامل کمتر از 40 سال سن است.
دومین دغدغه اصلی مدیران عامل در شرکتهای خدماتی بزرگ، انگیزه کارکنان و موضوعات مرتبط با اینترنت و فیلترینگ است. این در حالی است که هیچکدام از شرکتهای نیمهخصوصی دغدغه اینترنت و فیلترینگ ندارند. از طرف دیگر، مهمترین مشکلات شرکتها در سال ۱۴۰۱، به اذعان مدیران عامل، موضوعات مرتبط با کمبود و تامین نقدینگی عنوان شدهاست، مشکلات مرتبط با جذب و نگهداشت منابع انسانی، عدم ثبات و نوسانات نرخ ارز از جمله سایر مشکلات پرتکرار شرکتها عنوان شدهاست.
برنامهها و حوزههای تمرکز مدیران عامل
۶۵ درصد از مدیران عامل مشارکتکننده در پیمایش حاضر، اذعان کردهاند که در سال جاری به طور متوسط تمرکز و توجه ایشان در خصوص وضعیت شرکت بر مسائل جاری و عملیاتی سازمان متمرکز بوده است. شرکتهای بازرگانی کوچکتر، بیشتر از سایر شرکتها متمرکز بر مسائل جاری و عملیاتی شرکت خود هستند.
سبک زندگی و کاری مدیران عامل
سبک زندگی مدیران عامل
ممکن است اغلب از خود پرسیده باشیم که آیا برای زندگی کار میکنیم یا برای کار زندگی میکنیم، اما این سوال در ذهن مدیران عامل از اهمیت کمی برخودار است. اگرچه ارتباط کار و زندگی و تبادلات میان آنها همواره یکی از چالشهای مدیران پرمشغله بوده و هست، اما دغدغههای متعدد باعث میشود حفظ تعادل کار و زندگی برای مدیران عامل کمرنگ شود. حدود ۳۴ درصد از مدیران عامل تعادل کار و زندگی مناسبی را تجربه میکنند. و تنها ۷ درصد از تعادل کاملی میان کار و زندگی گزارش کردهاند.
به دلیل سنگینیِ کار و مسئولیت زیاد، شغل مدیران عامل در اغلب رتبهبندیها در زمره مشاغل پراسترس قرار میگیرد. در میان 300 مدیر عامل حاضر در این پیمایش، بیش از نیمی از مدیران عامل روزانه و هفتگی با استرس زیادی مواجه هستند. همچنین تعداد مدیرانی که ماهانه نیز دچار استرس میشوند، قابل چشمپوشی نیست. 22 درصد از مدیران عامل اذعان کردهاند که یکی دوبار در ماه با استرس شدید مواجه میشوند. داشتن خواب مناسب و باکیفیت به عنوان یکی از مهمترین برنامههای خودمراقبتی تنها برای کمتر از 40% از مدیران عامل به عنوان یک برنامه منظم ذکر شده است. اگرچه 70 درصد مدیران عامل حداقل یکی از برنامههای خودمراقبتی را به صورت منظم در برنامههای خود قرار دادهاند، این عدد در سال 1400 حدود 85 درصد گزارش شده است.
خدمات حرفهای مورد استفاده مدیران عامل
مدیران عامل از روشها و خدمات مختلفی برای توسعه فردی و رشد کسبوکاری خود بهره میبرند. بهرهگیری از کوچ و مشاور کسبوکار، استفاده از خدمات ورزشی و تناسب اندام، خدمات روانشناسی و مشاور سلامت و تغذیه از موضوعاتی هستند که در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفتهاند.
حدود 20 درصد از مدیران عامل در حال حاضر از خدمات مشاور کسبوکار در حوزههای مختلف استفاده میکنند. همچنین 17 درصد از مدیران عامل برای خود مراقبتی از خدمات ورزشی منظم بهره میبرند.
10 درصد از مدیران عامل از خدمات تخصصی سلامت مانند روانشناس و روانکاو بهرهمند میگردند. شایان ذکر است که استفاده از کوچ فردی و مشاور سلامت و تغذیه در میان مدیران رواج چندانی ندارد.
حدود 42 درصد از مدیران حاضر در این پیمایش از هیچیک از خدمات حرفهای رایج به صورت منظم استفاده نمیکنند.
دیدگاه مدیران عامل در مورد تحول دیجیتال
«اگر تحول دیجیتال تا قبل از شیوع پاندمی کرونا بیشتر شبیه یک «فرصت» بود، در طول این دوران و پس از آن، به یک الزام و عامل بقا برای همه صنایع تبدیل شده است.»
مهدی شامی زنجانی- عضو هیئت علمی دانشگاه تهران
هدف از تحول دیجیتال، تنها دیجیتال کردن سازمان نیست. بلکه هدف خلق ارزش برای کسبوکار از طریق پیادهسازی تحول دیجیتال است. برای خلق ارزش، سازمان به نقشه راه نیاز دارد. در این راستا، 21 درصد از مدیران عامل اذعان کردهاند که علاوه بر اجرای تحول دیجیتال مبتنی بر استراتژی از پیش تعیین شده، ارزشهای حاصل از پیادهسازی را نیز شناسایی و تحلیل کردهاند.
بهرهمندی از فناوریهای تحولآفرین مزایای متعددی برای سازمانها فارغ از اندازه و قدمت سازمان به همراه دارد. پس از هوش مصنوعی، مدیران عامل به اینترنت اشیا و اینترنت نسل پنجم گرایش بیشتری خواهند داشت و از مزایای این فناوریها بهره خواهند برد.
مهمترین اولویت مدیران عامل در عصر دیجیتال
در پیادهسازی تحول دیجیتال، ابعاد مختلف سازمان دچار تغییراتی میشوند. در میان این ابعاد، میتوان به مدل کسبوکار و فرایندهای کسبوکار اشاره کرد. پیادهسازی تحول دیجیتال، نیازمند تغییر در مدل کسبوکار است. بنابراین وظایف در سازمانها به روشی متفاوت در مقایسه با گذشته انجام خواهند شد.
بر اساس نتایج این پیمایش، 41 درصد از مدیران عامل معتقدند که تغییر در مدل کسبوکار مهمترین اولویت برای پیادهسازی تحول دیجیتال است. پس از آن، فرایندهای کسبوکار اولویت دوم مدیران عامل جهت اعمال تغییرات لازم است. تنها 6 درصد از مدیران عامل بر ارتقای تجربه کارکنان متمرکز هستند.
موانع پیادهسازی موفق تحول دیجیتال
اگرچه در پیادهسازی تحول دیجیتال موارد مختلفی مانند تدوین استراتژی و نقشه راه بایستی در نظر گرفته شود اما لازم به ذکر است که سازمان برای اجرای موفقتآمیز هر آنچه که تدوین کرده است به فرهنگ قوی و مشترک نیاز دارد.
نزدیک به نیمی از مدیران عامل اذعان کردهاند که گلوگاه اصلی آنها در پیادهسازی تحول دیجیتال، فرهنگ سازمانی است. در ادامه، 33 درصد بر این باورند که فناوری، دیگر گلوگاه مهم در اجرای تحول دیجیتال در سازمان است.
جمعبندی نتایج و طرح مسئله برای مخاطبان
به طور کلی یافتههای گزارش را میتوان به ۶ موضوع برای مدیران عامل و ۲ موضوع مرتبط با سیاستگذاران و تصمیمگیران حوزه کسبوکار جمعبندی کرد. در بخش پنجم گزارش، مسائلی طرح شدهاند تا نگاه مخاطب را به این موضوعات عمیقتر کرده و شروعی در مسیر ایجاد بهبود در خصوص این نتایج باشد.
طرح مسئله از یافتههای گزارش برای مدیران عامل
کمبود و تامین نقدینگی: در این شرایط مدیران عامل برای ایجاد نقدینگی و مدیریت آن، چه اقداماتی میتوانند انجام دهند؟ کدام سیاستهای کاهش هزینه برای شرکتها کارساز خواهد بود؟ ارائه خدمات یا محصولات جدید با هدف تقویت نقدینگی چگونه ممکن است؟ شرکتهای مشاوره مدیریت چه راهکارهایی برای حل معضلات مرتبط با مدیریت نقدینگی دارند؟ مدیران عامل چه استفادهای از ظرفیتهای تسهیلات مالی صندوقها و نهادهای مالی و بانکی میتوانند داشته باشند؟
مسائل جاری در مقابل رشد و توسعه کسبوکار: اهمیت این یافته برای مدیران عامل با طرح این مسائل همراه است: چگونه میتوانند زمان خود را در طول روزهای کاری بهتر مدیریت کنند؟ آیا میتوان راهحل مناسبی برای واگذاری کارهای روزانه به یک معاون اجرایی یا قائم مقام عملیاتی یا COO در شرکت داشت؟ تمرکز بیش از حد مدیران عامل بر روی مسائل جاری سازمان چه تبعات و ریسکهایی برای رشد شرکت به همراه خواهد داشت؟ آیا شدت آسیب این ریسک و تبعات آن دیده شده و توسط مدیران عامل به درستی درک شده است؟ اگر مدیران عامل درگیر عملیات روزمره در سازمان هستند، چه کسانی یا واحدهایی در شرکت به فکر توسعه و آینده هستند؟ آیا ایجاد همچین واحدهایی با نگاه تحقیق و توسعه و آیندهنگری جزء الزامات شرکت نیست؟
حفظ انگیزه همکاران: پرسشهایی که در جایگاه یک مدیر عامل در ایران قابل مطرح است: چه مکانیزمهایی برای حفظ انگیزه همکاران موجود قابل بکارگیری است؟ تا چه اندازه مدیران عامل میتوانند در شرایط محیطی کلان خاص ایران این نقش را به خوبی ایفا کنند؟ از طرف دیگر توجه ویژه به حفظ همکاران موجود چه تبعات یا ریسکهایی به دنبال خواهد داشت؟ چه میزان پتانسیل فکری و بیزینسی به دلیل دلمشغولی سازمانها به این موضوع از بین خواهد رفت؟
مراقبت فردی و توجه به سلامت مدیران عامل: پرسشهایی که قابلیت مطالعه و بررسی بیشتر در آینده دارند: چگونه مدیران عامل میتوانند به شکل سالمتری زندگی کنند؟ چه تمرینهای خودمراقبتی برای هر مدیرعامل مناسبتر است؟ چگونه میتوان این خدمات را به صورت عادات منظم تکرار کرد؟ نقش مشاور، مربی یا کوچ فردی برای تقویت خودمراقبتی مدیران عامل چگونه است؟
آشنایی با اقتضائات عصر دیجیتال و وابستگی به پیادهسازی تحول دیجیتال: آیا ظرفیتهای تحول دیجیتال برای حل مشکلات سازمانها و بهبود شرایط آنها به خوبی درک شده است؟ چگونه میتوان از تجربیات و درسآموختههای سایر شرکتها در این زمینه استفاده کرد؟
طرح مسئله از یافتههای گزارش برای سیاستگذاران و تصمیمگیران حوزه اقتصادی و کسبوکار
کاهش خوشبینی به محیط کلان کسبوکار و بهبود عملکرد شرکتها: سوالاتی که از این یافته قابل طرح است: چگونه میتوان امیدواری و خوشبینی مدیران عامل – که سکاندار رشد و توسعه اقتصاد کشور هستند – را با اتخاذ تصمیمات و سیاستهای بهتری در سطح کلان بهبود داد؟ آیا وضعیت فعلی امکان ادامه به این صورت را دارد و یا نیازمند اصلاحات بنیادین است؟
محدودیت اینترنت و فیلترینگ: این پرسشها قابل طرح است: چگونه میتوان شرایط امن و مطمئنی را برای دسترسی کسبوکارها به جریان آزاد اطلاعات و شبکه جهانی اینترنت فراهم کرد؟ آیا ریسکها و تبعات اقتصادی و روانی این محدودیتها بر روی کسبوکارها به درستی درک شده است؟ آیا برنامههای دقیق و صحیح جایگزین میتواند این دغدغهها را برطرف کند؟ آیا نمایندگانی از سمت شرکتهای غیردولتی در این تصمیمگیریها درگیر میشوند تا همه جوانب موضوع دیده شود؟
استفاده از منابع اطلاعاتی و خبری غیررسمی: اما سوالاتی که مطرح میشود: آیا عزمی جدی برای ترمیم این بیاعتمادی وجود دارد؟ این بیاعتمادی به رسانههای رسمی کشور چه تبعات و ریسکهایی از ابعاد گوناگون برای کشور خواهد داشت؟ آیا درک درستی از این تبعات وجود دارد؟ آیا راهکارهایی عملیاتی برای ترمیم این رابطه بین رسانههای حاکمیتی و مدیران عامل بخش غیردولتی وجود دارد؟